1. Bir acil durum fonunuz var mı?
Yatırım yapmadan önce kolay erişilebilir bir tasarruf hesabında üç ila altı aylık zorunlu harcamayı karşılayacak kadar nakit bulundurun. Bu fon, bozulan bir kombiyi, bir araba onarımını veya iki iş arasındaki boşluğu karşılar; böylece bir faturayı ödemek için düşüşten sonra yatırımlarınızı satmaya zorlanmazsınız.
Bunu toplam harcamanızdan değil, zorunlu giderlerinizden hesaplayın: kira veya konut kredisi, faturalar, yiyecek, ulaşım, sigorta ve asgari borç ödemeleri. Örneğin zorunlu giderleriniz ayda $1.800 tutuyorsa üç ay $5.400, altı ay $10.800 eder.
Geliriniz düzensizse, serbest çalışıyorsanız veya başkaları size bağlıysa üst sınırı hedefleyin. İstikrarlı bir işiniz ve kendi geliri olan bir eşiniz varsa üç ay yeterli olabilir. Birçok ülkede, çoğunlukla devlet destekli, ücretsiz ve tarafsız para rehberliği hizmetleri ve bir rakam bulmanıza yardımcı olan bütçe araçları bulunur.
2. Pahalı borçlarınızı kapattınız mı?
Yatırım yapmadan önce kredi kartlarını, kredili mevduat hesaplarını (ek hesap) ve diğer yüksek faizli borçları kapatın. Tasarruf edeceğiniz faiz kesin bir getiridir; yatırım getirileri ise değildir. Kartınız yatırımların kazanması muhtemel olandan çok daha fazla faiz alıyorsa bunun yerine yatırdığınız her kuruş size maliyet getirir.
Yıllık yüzde 22 faizle kredi kartında $3.000 borcunuz olduğunu varsayalım. Bir yıl orada bırakırsanız yaklaşık $660 faiz ödersiniz. Aynı $3.000'i yatırırsanız ve o yıl yüzde 5 büyürse yaklaşık $150 kazanırsınız. Kartı kapatmak sizi yaklaşık $500 daha iyi durumda bırakır ve bu sonuç piyasalara bağlı değildir.
Her borç böyle işlemez. Konut kredisi veya düşük faizli bir kredinin yatırım yapmadan önce kapatılması genellikle gerekmez ve bazı ülkelerde öğrenci kredileri olağan borçtan oldukça farklı işler. Genel kural, borcun faiz oranını ücretlerden sonra yatırımlardan gerçekçi olarak bekleyebileceğinizle karşılaştırmaktır. Kendi oranınızı son ekstrenizden kontrol edin.
3. Ne için yatırım yaptığınızı biliyor musunuz?
Her hedefi kabaca bir tutar ve bir tarihle yazın. 'Rahat emekli olmak' bir dilektir. 'Sekiz yıl içinde ev peşinatı için $15.000' planlayabileceğiniz bir hedeftir. Hedefleriniz, ne kadar risk alabileceğinizi, hangi hesabı kullanacağınızı ve yolda olup olmadığınızı nasıl anlayacağınızı belirler.
Farklı hedefler çoğunlukla farklı birikimler gerektirir. Beş yıl sonraki bir peşinat için ayrılan para ile 30 yıl sonraki emeklilik parası genellikle aynı şekilde yatırılmamalıdır, çünkü birinin bir düşüşten toparlanmak için çok daha az zamanı vardır.
Bir hedefin yatırımı gerektirip gerektirmediğini sormak da yararlıdır. Önümüzdeki bir ya da iki yıl içinde bir şey için biriktiriyorsanız, bunun için genellikle daha iyi yer bir tasarruf hesabıdır. Yatırım en çok, birkaç yıl uzaktaki hedefler için anlamlıdır.
- Ne için? Açık olun: emeklilik, peşinat, okul ücretleri, genel bir uzun vadeli fon.
- Ne kadara ihtiyacınız olacak? Kabaca bir rakam yeterlidir. Daha sonra netleştirebilirsiniz.
- Ne zaman ihtiyacınız olacak? Bu, vadeniz olur (4. adım).
- Ne kadar esnek? Piyasalar düşükse bir ya da iki yıl daha bekleyebilir misiniz?
4. Parayı ne kadar süre yatırımda bırakabilirsiniz?
Yalnızca en az beş yıl dokunmadan bırakabileceğiniz parayı yatırın. Hisse senedi fiyatları sert düşebilir ve toparlanması yıllar sürebilir; bu yüzden daha kısa bir süre, zararına satmanız gerekme ihtimalini artırır. Ne kadar uzun bekleyebilirseniz, bir portföyün iniş çıkışları o kadar dengelenme eğilimi gösterir.
Beş yıl bir asgari süredir, garanti değildir. Piyasalar bazen önceki bir zirveye dönmek için bundan daha uzun sürmüştür. Bu yüzden aldığınız risk miktarı da son tarihiniz yaklaştıkça azalmalıdır.
Paranın bir kısmına planladığınızdan daha erken ihtiyaç duyup duymayacağınızı düşünün. Gerçek bir ihtimal varsa o kısmı tasarrufta tutun. Risk toleransı rehberimiz, vadenin, ne kadar risk alınacağına karar vermenin diğer bölümleriyle nasıl bağdaştığını gösterir.
5. Emeklilik ve vergi avantajlı hesapları kullanıyor musunuz?
Parayı olağan vergilendirilen bir hesaba koymadan önce, önünüzde açık olan işyeri emekliliği ve vergi avantajlı hesapları kullandığınızdan emin olun. Birçok ülkede emeklilik katkıları vergi indirimi ve bazen işveren katkısı alır; bazı tasarruf veya yatırım hesapları ise büyümenin ve gelirin çok az vergiyle veya hiç vergisiz birikmesine izin verir.
Hangi hesabın size uyduğu vergi durumunuza, yaşadığınız yere ve paraya ne zaman ihtiyaç duyacağınıza bağlıdır. Emin değilseniz yetkili bir finansal danışman yardımcı olabilir ve birçok ülkede emeklilikle ilgili devlet destekli ücretsiz rehberlik bulunur.
İşyeri emeklilik planları
Çalışansanız işvereniniz bir işyeri emeklilik planı sunabilir ve katkıda bulunabilir; bazı ülkelerde bunu yapmak zorundadır. Bazı işverenler siz katkı yaparsanız daha fazlasını öder. Bu ek katkıyı geri çevirmek maaşınızın bir kısmını geri çevirmek gibidir. İşvereniniz veya hükümetinizin resmi rehberliği, yaşadığınız yerde katkılarla ilgili kuralları söyleyebilir.
Bireysel emeklilik planları
Birçok ülkede emeklilik planına yatırdığınız para vergi indirimi alır; dolayısıyla vergi olarak ödeyeceğiniz tutarın bir kısmı bunun yerine emeklilik planınıza gider. Dikkat edilecek nokta, parayı genellikle yasayla belirlenen asgari bir yaşa kadar çekememenizdir. Güncel kuralları ve bu yaşı ülkenizin vergi idaresi veya resmi emeklilik rehberliğinden kontrol edin.
Vergi avantajlı yatırım hesapları
Bazı ülkeler, büyüme veya gelir üzerinden vergi ödemeden ya da vergiyi para çekene kadar erteleyerek yıllık bir limite kadar yatırım yapmanıza izin veren hesaplar sunar. Serbestçe para çekip çekemeyeceğiniz hesaba bağlıdır. Limitler ve kurallar zaman zaman değişir; bu yüzden güncel rakamları ülkenizin vergi idaresinden kontrol edin.
6. Ücretlerde ne ödeyeceğinizi biliyor musunuz?
Yatırım yapmadan önce her maliyeti toplayın: platform veya yönetim ücreti, içerideki fonların süregelen ücretleri ve varsa işlem, çıkış veya transfer ücretleri. Ardından toplamı tutarınız için para cinsine çevirin. $10.000 üzerinden yılda yüzde 1'lik bir toplam $100 eder ve piyasalar yükselsin ya da düşsün kesilir.
Ücretler de getiriler gibi bileşik hale gelir. 20 veya 30 yılda yüzde 0,5 ile yüzde 1,5 yıllık maliyet arasındaki fark nakit olarak binlerce tutara ulaşabilir. Yatırım ücretleri rehberimizde tam olarak ne kadar olduğunu gösteren örnek bir tablo var.
Taahhüt vermeden önce herhangi bir sağlayıcıdan maliyet ve ücretlerinin tam dökümünü isteyin, okuyun ve en az bir başka sağlayıcıyla karşılaştırın. Yönetilen portföy için her ücret ücretler sayfamızda ortaya konmuştur.
7. Ne kadar risk alabileceğinize karar verdiniz mi?
Ne kadarlık bir düşüşe katlanabileceğinize yatırım yapmadan önce karar verin, sonra değil. Kötü bir yıldan sonraki bakiyenizi para cinsinden gözünüzün önüne getirin. $10.000'lik bir yatırımın $7.500'e düşmesi sizi satmaya iteceksse daha az hisse senedi içeren daha temkinli bir karışım seçin. Düşüşten sonra satmak geçici bir düşüşü kalıcı bir kayba dönüştürür.
Risk düzeyiniz, nasıl hissettiğinizin yanı sıra neyi kaybetmeyi göze alabileceğinizi ve ne kadar zamanınız olduğunu yansıtmalıdır. Sizin adınıza para yöneten bir kurum, bunu yapmadan önce üçünü de sormalıdır. Daha düşük riskli bir portföy anlamına gelse bile doğru yanıtlayın.
Paranızı birçok yatırıma dağıtmak da yardımcı olur. Piyasalar düştüğünde portföyünüzün düşmesini engellemez, ancak tek bir kötü yatırımın ciddi zarar verme olasılığını çok azaltır. Çeşitlendirme rehberimiz bunun nasıl olduğunu açıklar.
Yönetilen portföy bunun neresinde yer alır?
Yönetilen portföy, sağlayıcının yönetilen bir yatırım ürünüdür. İlk altı adım tamamlandığında ve portföyü başka birinin yönetmesini istediğinize karar verdiğinizde anlamlı olabilir. Hâlâ pahalı borcunuz varsa, acil durum fonunuz yoksa veya hedefiniz beş yıldan yakınsa henüz uygun değildir.
Ayrıca işyeri emeklilik planınızın yerini tutmaz ve sağlayıcının hangi hesap türlerini sunduğunu ona sorarak kontrol etmeniz gerekir. Arama talep etmeden önce nasıl çalışır sayfasını ve risk bildirimini okuyun. Son tarih yoktur ve acele etmek için bir neden de yoktur.